Centrum Badawcze Spo\u0142ecznej Aktywizacji Senior\u00f3w przy Uniwersytecie \u015al\u0105skim powsta\u0142o w odpowiedzi na pojawiaj\u0105ce si\u0119 w ostatnich latach \u017cywe dyskusje, po\u015bwi\u0119cone perspektywie starzej\u0105cych si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw. Badacze staraj\u0105 si\u0119 uchwyci\u0107 obserwowane trendy w perspektywie kilkudziesi\u0119ciu lat, w szczeg\u00f3lno\u015bci maj\u0105c na uwadze wielop\u0142aszczyznowe konsekwencje dla obywateli, poszczeg\u00f3lnych sektor\u00f3w gospodarki czy polityki publicznej. Konsekwencje te s\u0105 interesuj\u0105ce nie tylko bior\u0105c pod uwag\u0119 aspekty poznawcze zmian demograficznych. Stanowi\u0105 one same w sobie niezwykle wa\u017cne wyzwania dla niemal\u017ce wszystkich obszar\u00f3w funkcjonowania pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Nios\u0105 ze sob\u0105 wa\u017cne zmiany o charakterze ekonomicznym, spo\u0142ecznym, psychologicznym, jak r\u00f3wnie\u017c politycznym, z kt\u00f3rymi zmierza\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 zar\u00f3wno rz\u0105dz\u0105cy, jak i ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Podj\u0119ty problem jest niezwykle istotny nie tylko z poziomu diagnozy obecnych zmian, ale przede wszystkim prognoz, kt\u00f3re zarysowuj\u0105 badacze w perspektywie kilkunastu czy kilkudziesi\u0119ciu lat. Segment najstarszych obywateli systematycznie b\u0119dzie si\u0119 powi\u0119ksza\u0142 przy jako\u015bciowych zmianach, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 w jego wn\u0119trzu. Ten rosn\u0105cy potencja\u0142 mo\u017ce zosta\u0107 skutecznie wykorzystany na rzecz budowania i umacniania spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego w Polsce lub \u2013 w przeciwnym razie \u2013 pozostanie powi\u0119kszaj\u0105cym si\u0119 martwym punktem systemu spo\u0142ecznego. Centrum wychodzi naprzeciw obserwowanym trendom i w spos\u00f3b odpowiedzialny pr\u00f3buje wykorzysta\u0107 prowadzone w Uniwersytecie \u015al\u0105skim badania naukowe na rzecz umacniania spo\u0142ecznej i obywatelskiej tkanki naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ta odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na badaczach, nie mog\u0105cych pozosta\u0107 oboj\u0119tnymi wobec tak znacz\u0105cych zjawisk spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n
Dane z World Population Prospects (World Populations Ageing 2019. <\/em>Highlights<\/em>, 2019) ukaza\u0142y, \u017ce w 2018 r. po raz pierwszy w historii jednostki w wieku powy\u017cej 65 lat przewy\u017csza\u0142y liczebnie nad dzie\u0107mi poni\u017cej pi\u0105tego roku \u017cycia. Analizy World Health Organization sugeruj\u0105, \u017ce wielko\u015b\u0107 segmentu os\u00f3b w wieku powy\u017cej 60 lat wzro\u015bnie z 1 mld w 2020 r. do 1,4 mld w 2030 roku. Do roku 2050 grupa ta podwoi si\u0119 i wyniesie 2,1 miliarda. Liczba os\u00f3b w wieku powy\u017cej 80 lat ulegnie nawet potrojeniu w okresie mi\u0119dzy 2020 a 2050, by osi\u0105gn\u0105\u0107 426 milion\u00f3w (Ageing and Health<\/em>, 2021). Inne analizy, podzielaj\u0105c tez\u0119 o szybko post\u0119puj\u0105cych procesach starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw ukazuj\u0105 si\u0119, \u017ce w 2050 r. 25,1% ca\u0142kowitej populacji w krajach OECD b\u0119dzie w wieku powy\u017cej 65 lat (OECD, 2015), podczas gdy \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia wzro\u015bnie z 69 lat w latach 2005-2010 do 76 lat w 2045 r. -2050 i do 82 lat w latach 2095-2100 (World Population Prospects: The 2012 Revision, Key Findings and Advance Tables<\/em>, 2013). Kolejne prognozy obrazowo pokazuj\u0105, \u017ce do 2050 roku co sz\u00f3sta osoba na \u015bwiecie b\u0119dzie mia\u0142a wi\u0119cej ni\u017c 65 lat. Tomasz Michalski i Joanna St\u0119pie\u0144 (2021) w rezultacie badania proces\u00f3w starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw kraj\u00f3w postkomunistycznych sugeruj\u0105 systematyczny wzrost Old-Age Dependency Ratio (OADR). Jest to wska\u017anik okre\u015blaj\u0105cy stosunek liczby os\u00f3b starszych w wieku, w kt\u00f3rym s\u0105 one generalnie bierne zawodowo, do liczby os\u00f3b w wieku produkcyjnym. W przypadku tego badania osoby w wieku 65 lat i wi\u0119cej zosta\u0142y uznane za osoby starsze, a osoby w wieku 20\u201364 lata za osoby aktywne zawodowo. Uzyskany wska\u017anik pomno\u017cono przez sto. W efekcie uzyskano wska\u017anik informuj\u0105cy o liczbie os\u00f3b biernych zawodowo ze wzgl\u0119du na wiek w przeliczeniu na 100 os\u00f3b w wieku produkcyjnym. Autorzy prognozuj\u0105, \u017ce do 2050 r. OADR przekroczy 50 w po\u0142owie badanych kraj\u00f3w. Najgorsza sytuacja prognozowana jest dla S\u0142owenii (65,0) i Polski (60,3).<\/p>\n\n\n\n Obserwowane zmiany maj\u0105 charakter nie tylko ilo\u015bciowy, ale i jako\u015bciowy. Procesowi zwi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 sektora os\u00f3b najstarszych towarzyszy bowiem szereg zmian w zachowaniach i postawach jednostek, oznaczaj\u0105cych swego rodzaju now\u0105 jako\u015b\u0107 tego etapu \u017cycia. Cechy tej \u201enowej staro\u015bci\u201d s\u0105 szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie obecne, kiedy na procesy demograficzne zwi\u0105zane ze zwi\u0119kszaniem si\u0119 udzia\u0142u ludzi starych w spo\u0142ecze\u0144stwie nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 bardzo szybko post\u0119puj\u0105ce przekszta\u0142cenia w gospodarce, \u017cyciu spo\u0142ecznym, systemach warto\u015bci oraz w relacjach mi\u0119dzypokoleniowych. Klasyczne prace o procesach starzenia si\u0119 w du\u017cej mierze zak\u0142ada\u0142y zwi\u0105zek tego etapu \u017cycia z szeroko rozumian\u0105 strat\u0105 i zagro\u017ceniem. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podejmowane badania nad segmentem os\u00f3b najstarszych zarysowuj\u0105 istotne przej\u015bcie kierunku analiz od pojmowania starzenia si\u0119 ludzi jako zagro\u017cenia czy straty w stron\u0119 podej\u015bcia akcentuj\u0105cego szanse, jakie ten proces z sob\u0105 niesie. Ilustruj\u0105c to odniesieniem do teorii stadi\u00f3w rozwoju psychospo\u0142ecznego Erica Eriksona (Erikson & Erikson, 1998) \u2013 w ostatnim etapie integralno\u015b\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej odnosi zwyci\u0119stwo nad rozpacz\u0105. Integralno\u015b\u0107 jest okresem coraz bardziej wspieranym spo\u0142ecznie. Cz\u0142owiek do\u015bwiadcza d\u0142u\u017cej poczucia pe\u0142ni i przekazuje je innym poprzez wiele grup (wi\u0119zi, interakcji), w kt\u00f3rych funkcjonuje, co \u0142agodzi uczucie rozpaczy i bezradno\u015bci, kt\u00f3re pojawia si\u0119 pod koniec \u017cycia. Integralno\u015b\u0107 rozpo\u015bciera si\u0119 w czasie, otwieraj\u0105c przed badaczami nowe mo\u017cliwo\u015bci eksploracyjne tego okresu (Weiland, 1993).<\/p>\n\n\n\n Podejmowany problem powi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 gwa\u0142townie segmentu najstarszych obywateli cz\u0119sto ujmowany jest w ramy metafory \u201cSilver Tsunami<\/strong>\u201d. W metaforze tej w szczeg\u00f3lno\u015bci odzwierciedlone s\u0105 negatywne konsekwencje post\u0119puj\u0105cych proces\u00f3w starzenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw (Chivers, 2021). Por\u00f3wnuje ona proces starzenia si\u0119 do kl\u0119ski \u017cywio\u0142owej, podsycaj\u0105c jednocze\u015bnie nie tylko spo\u0142eczny spos\u00f3b postrzegania os\u00f3b najstarszych, jako niedo\u0142\u0119\u017cnych, s\u0142abych, ale r\u00f3wnie\u017c generuje szereg obaw w\u015br\u00f3d os\u00f3b dopiero osi\u0105gaj\u0105cych ten wiek (Banks, 2018). Metafora ta r\u00f3wnie\u017c ukazywa\u0107 \u017cywio\u0142 poza kontrol\u0105, trudny do opanowania i post\u0119puj\u0105cy. Aktywno\u015b\u0107 Centrum wspiera zupe\u0142nie inne podej\u015bcie, wychodz\u0105ce naprzeciw w\u0142\u0105czania najstarszego segmentu obywateli w procesy obywatelskiego zaanga\u017cowania i aktywnego uczestnictwa w spo\u0142ecze\u0144stwie. Zach\u0119caj\u0105 do tego wyniki bada\u0144, kt\u00f3re coraz bardziej nacisk k\u0142ad\u0105 na podej\u015bcie age-friendly<\/strong>. W jego ramach dokonuje si\u0119 wyra\u017ane upodmiotowienie os\u00f3b najstarszych i wsparcie ich adaptacji. Podej\u015bcie to wyra\u017ca akceptacj\u0119 dla powi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 odsetka najstarszych obywateli, jednocze\u015bnie rozumiej\u0105c pewne trudno\u015bci tego segmentu na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach funkcjonowania, stara si\u0119 u\u0142atwia\u0107 ich przezwyci\u0119\u017canie.<\/p>\n\n\n\n Zarysowane wyzwania tworz\u0105 nie tylko przestrze\u0144 dla bada\u0144, ale przede wszystkim otwieraj\u0105 pole koniecznej wsp\u00f3\u0142pracy badaczy z otoczeniem spo\u0142ecznym. Diagnoza potrzeb okresu nowej staro\u015bci, ale tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznego zaadaptowania potencja\u0142u senior\u00f3w powinny s\u0142u\u017cy\u0107 realnym dzia\u0142aniom ukierunkowanym na stworzenie oferty spo\u0142ecznej aktywno\u015bci dla starszych os\u00f3b. Nadrz\u0119dnym celem dzia\u0142alno\u015bci Centrum Badawczego Spo\u0142ecznej Aktywizacji Senior\u00f3w Uniwersytetu \u015al\u0105skiego jest proces wsparcia i w\u0142\u0105czania segmentu najstarszych obywateli. Aktywne starzenie si\u0119 pozwala najstarszym obywatelom u\u015bwiadomi\u0107 sobie ich potencja\u0142, jak r\u00f3wnie\u017c wykorzysta\u0107 go w aktywnym uczestnictwie spo\u0142ecznym, zgodnym z w\u0142asnymi potrzebami, pragnieniami i mo\u017cliwo\u015bciami. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce s\u0142owo \u2018aktywny\u2019 odnosi si\u0119 do ci\u0105g\u0142ego uczestnictwa w \u017cyciu spo\u0142ecznym, gospodarczym, kulturalnym, duchowym i obywatelskim, a nie wy\u0142\u0105cznie do fizycznej b\u0105d\u017a zawodowej aktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Celami statutowymi Centrum s\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W ramach Centrum realizowane b\u0119d\u0105 badania naukowe przez przedstawicieli dyscyplin: nauki o polityce i administracji, psychologia, pedagogika, socjologia, media i komunikacja spo\u0142eczna. Wyniki te b\u0119d\u0105 implementowane w otoczeniu spo\u0142ecznym w ramach nast\u0119puj\u0105cych dzia\u0142a\u0144:<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Centrum Badawcze Spo\u0142ecznej Aktywizacji Senior\u00f3w przy Uniwersytecie \u015al\u0105skim powsta\u0142o w odpowiedzi na pojawiaj\u0105ce si\u0119 w ostatnich latach \u017cywe dyskusje, po\u015bwi\u0119cone perspektywie starzej\u0105cych si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw. Badacze staraj\u0105 si\u0119 uchwyci\u0107 obserwowane trendy w perspektywie kilkudziesi\u0119ciu lat, w szczeg\u00f3lno\u015bci maj\u0105c na uwadze wielop\u0142aszczyznowe konsekwencje dla obywateli, poszczeg\u00f3lnych sektor\u00f3w gospodarki czy polityki publicznej. Konsekwencje te s\u0105 interesuj\u0105ce nie tylko bior\u0105c pod […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"qubely_global_settings":"","qubely_interactions":"","footnotes":""},"class_list":["post-28","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129,"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28\/revisions\/129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/centrumbadawczesas.us.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Zakres bada\u0144<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n
\n